LEADER Nedir?

"LEADER" kelimesi, Fransızca Liason Entre Actions pour le Developpement de l'Economie Rurale sözcüklerinin baş harflerinden oluşmaktadır. İngilizce'de Links Between Actions for the Development of the Rural Economy; Türkçe'de ise Kırsal Ekonominin Kalkındırılması İçin Faaliyetler Arasındaki Bağlantılar anlamına gelmektedir.

Neden LEADER?

LEADER, yerel toplulukların kendi yerel kalkınma süreçlerine katılmalarını sağlamak amacıyla geliştirilmiş yenilikçi bir yaklaşımdır. Bölgesel veya ulusal düzeyde kararı verilen kalkınma planları yukarıdan aşağıya yaklaşımla uygulanırken, LEADER alan bazlı ve tabandan tavana bir model sunar.

Bu yaklaşım; kaynakları, paydaşları, farklı kalkınma fikirlerini ve projeleri yerel seviyede bir araya getirme uygulaması olarak başlamış ve etkili bir uygulama aracı olduğunu ispatlamıştır. Yerel aktörlerin, kendi bölgelerinde uygulanacak projeler ve stratejilerle ilgili karar alma süreçlerine doğrudan katılımını mümkün kılar.

Bu çerçevede kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin bir araya gelmesiyle yerel eylem grubu olarak adlandırılan ortaklıkların kurulması teşvik edilmektedir. Korkut YEG de bu ortaklık anlayışını benimseyerek kamu-özel iş birliğini ve Yerel Kalkınma Stratejisi'nin uygulanmasını desteklemektedir.

LEADER Nasıl Faaliyet Gösterir?

LEADER, yerel kalkınmanın etkili bir aracı olacak şekilde planlanmıştır. Yerelin ihtiyaçlarının en iyi yerel aktörler tarafından belirlenip çözülebileceği fikri ile çalışır. Bunun için LEADER'de çalışmalar Yerel Eylem Grupları (YEG) tarafından planlanır.

Her YEG kendi çalışma alanı için bir Yerel Kalkınma Stratejisi (YKS) hazırlar. YEG; yerel kalkınma stratejisinin hazırlanması için bir araya gelen ve kırsal alanda yaşayan paydaşlardan oluşan, dernek statüsü taşıyan bir yapıdır.

YEG; kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşu ortaklığıdır. Bir YEG; yerel kamu otoriteleri, özel sektör temsilcileri, çiftçiler, şirketler, kooperatifler, birlikler ve sivil toplum kuruluşları temsilcilerinden oluşur.

LEADER, yerel eylem grupları arasında iş birliğini ve bunu sağlamak için kırsal ağ altında birleşmeyi hedefler. Yenilikçi eylemleri uygulamayı, kalkınma için strateji hazırlarken çok sektörlü tasarımları temel alır.

Yerel Kalkınma Stratejisi; YEG tarafından katılımcı bir anlayışla hazırlanır, yerel sorunlara geliştirilen çözümleri, yerel kalkınma hedeflerini ve bu hedeflere ulaşmak için uygulanacak faaliyetleri açıklar. Her YKS, harcama tutarları ile harcama kaynaklarını gösteren bir finansal plan da içerir.

YEG Nerede Kurulur?

Yerel Eylem Grubu, kırsal alan özelliği taşıyan ve ekonomik faaliyetler açısından bütünlük içeren bir faaliyet alanı için kurulur. Türkiye'de, yönetim ve tanımlama kolaylığı açısından faaliyet alanı genellikle ilçe düzeyinde seçilmektedir.

• Yeterli düzeyde insan, finansal ve ekonomik kaynak bulunmalıdır.
• Toplam nüfus 10.000 ile 150.000 kişi arasında olmalıdır.
• YEG ve YKS'ye dahil yerleşim yerlerinin nüfusu 25.000'in üzerinde olmamalıdır.
• Aynı alan birden fazla YEG'e ait olmamalı; tek ortaklık, tek strateji ve tek alan anlayışı korunmalıdır.

AB'de LEADER Ne Zaman Başladı?

LEADER; Avrupa Birliği'nde temeli atılmış bir yerel kalkınma yaklaşımıdır. 1991 yılından itibaren AB kırsalında yaşayan toplulukların kendi geleceklerini şekillendirmede aktif rol üstlenmelerini sağlamıştır.

Bu süreçte LEADER I (1991-93), LEADER II (1994-99), LEADER+ (2000-06) ve LEADER Axis (2007-2013) programları uygulanmıştır. Günümüzde yaklaşım, Community-Led Local Development (CLLD) yani Toplumun Öncülüğünde Kırsal Kalkınma anlayışıyla sürdürülmektedir.

Türkiye'de LEADER

LEADER yaklaşımı, "Yerel Kırsal Kalkınma Stratejilerinin Hazırlanması ve Uygulanması" tedbiri kapsamında Avrupa Birliği Ortak Tarım Politikası ve Kırsal Kalkınma Politikasının uygulanması amacıyla Türkiye Programı'na dahil edilmiş; Türkiye, LEADER ile IPARD I Programı sayesinde tanışmıştır.

Yaklaşımın öğrenilmesini sağlamak, potansiyel YEG'lerin kurulmasını ve yerel seviyede kalkınma stratejilerinin hazırlanmasını teşvik etmek amacıyla kapasite geliştirme faaliyetleri 2010 yılından itibaren uygulanmaya başlanmıştır. Zamanla LEADER farklı illerde yaygınlaştırılmış ve uygulama kapasitesi genişletilmiştir.

20 Şubat 2019 tarihli Komisyon mektubuyla LEADER tedbirine ilişkin bütçe uygulama yetki devri başvurusunun kabul edildiği bildirilmiş ve LEADER Tedbiri akredite olmuştur.

12 IPARD ilinde Yerel Kalkınma Stratejilerini hazırlayan Yerel Eylem Gruplarını desteklemek amacıyla LEADER başvuru çağrısı yayımlanmış; çok sayıda potansiyel YEG başvurmuş ve bunların önemli bir kısmı destek almaya hak kazanmıştır.

Bugün ülkemizde farklı IPARD illerinde yerel düzeyde kurulmuş çok sayıda Yerel Eylem Grubu faaliyet göstermekte, Yerel Kalkınma Stratejileri LEADER tedbiri bütçesi ile desteklenmektedir.

LEADER yaklaşımını yaygınlaştırmak amacıyla sonraki yıllarda yeni IPARD illerinde de çalışmalar başlatılmış; bu kapsamda Muş ili de sürece dahil edilen iller arasında yer almıştır. Bu gelişme, Korkut YEG'in bölgesel kalkınma hedeflerini daha güçlü bir zemine taşımasına katkı sunmaktadır.